| Startuj z nami | Dodaj do ulubionych | Księga gości | Forum dyskusyjne | Chat | Newsletter | Powiadom znajomego | Poczta | Facebook | Youtube | Google+ |
Polski English Deutsch
Wybrzeże Słowińskie Słupsk Powiat On-line Powiatowy Portal Internetowy Słupsk Powiat On-line Powiatowy Portal Internetowy Słupsk Powiat On-line Powiatowy Portal Internetowy Słupsk Powiat On-line Powiatowy Portal Internetowy Słupsk Powiat On-line Powiatowy Portal Internetowy Słupsk Powiat On-line Powiatowy Portal Internetowy  
- | - Katalog Firm Słupsk Powiat | Katalog Firm Słupsk | Przetargi | Szukam/dam prace | Bezrobocie | Ogłoszenia | Historia Słupsk Powiat | Kultura i sztuka | Rozrywka - | -
- | - Starostwo Powiatowe Słupsk | Wyszukiwarka | Klimat | Pogoda | Słupsk Powiat w liczbach | Współpraca zagraniczna | Mapa Słupsk Powiat | Społeczność | Turystyka - | -


Słupsk Powiat Słupsk Powiat / Historia / Wsie turystyczne słupskiego powiatu


Barcino
Barcino - wieś znajdująca się w granicach gminy Kępice, wzmiankowana w zapiskach historycznych już w 1480 roku. W XV wieku wieś należała do rodziny von Massow, w XVII stanowiła własność rodu Puttkamerów i Brunnonów. W dalszej kolejności właścicielami wsi były rodziny von der Goltz, Hoym, Massow i Puttkamer. Ostatnim właścicielem majątku w Barcinie był Becker. Źródła podają, że w XIX wieku w okolicach Barcina wydobywano bursztyn. Do najcenniejszych zabytkowych budowli w Barcinie należy barokowy pałac i późnogotycki kościół. Położony na wzgórzu pałac barciński wzniesiony został na przełomie XVIII i XIX wieku, jako budynek jednokondygnacyjny, murowany z czerwonej cegły, otynkowany, z dachem krytym miedzianą blachą. Obiekt posiadał ciekawą dekoracją architektoniczną. Wnętrze było wielokrotnie przebudowywane. Z zabytkowego wyposażenia pałacu zachował się jedynie niderlandzki piec i kominek. W otoczeniu obiektu rozciągał się duży park ze stawem, współcześnie zachowany fragmentarycznie. Kościół parafialny w Barcinie obecnie p.w. Św. Anny wzniesiony został w II połowie XVI wieku w stylu późnogotyckim. Świadczy o tym typowa dla końca średniowiecza opaska złożona z czterech warstw cegieł umieszczona nad gzymsem. Wieża kościoła dobudowana została w XVII wieku. W latach 1864 -1865 kościół został rozbudowany w stylu neogotyckim. Wydłużono wówczas nawę o 2 przęsła i zamknięto ją trójbokiem. Ściany kościoła wymurowane zostały z czerwonej cegły, dach o kształcie dwuspadowym pokryto dachówką tzw. karpiówką, zaś samą wieżę nakryto dwuczłonowym, ośmiobocznym, baniastym hełmem z blachy datowanym na 1739 rok. Obiekt wzniesiono na planie prostokąta zamkniętym do wschodu trójbokiem. Jest to kościół jednonawowy z emporą w części zachodniej. Z dawnego wyposażenia kościoła zachowała się średniowieczna chrzcielnica kamienna, ołtarz główny z II połowy XVIII wieku, ołtarz boczny w kaplicy z XIX wieku oraz dwa lichtarze z 1853 roku.

Biesowice
Biesowice - wieś położona w gminie Kępice, wzmiankowana już w 1480 roku. Należała do rodu von Zitzewitz do 1738 roku, kiedy to dobra te zostały sprzedane hrabiemu Adamowi Joachimowi von Podewils. Ponownie wróciły do rodziny von Zitzewitzów w 1803 roku odkupione przez Franciszka Marcina von Zitzewitz z Ciecholubia i pozostawały w rękach tego rodu do 1945 roku. Zabytkowy kościół i pałac w Biesowicach związany jest ściśle z właścicielami majątku. Pałac wraz założeniem parkowym powstał w II połowie XIX wieku. Składał się z dwukondygnacyjnego budynku głównego i dwóch dobudówek. Na ścianie licowej pałacu znajduje się ryzalit mieszczący sień wejściową oraz podjazd wsparty na czterech kolumnach. W sieni zachowały się paradne schody z bogato rzeźbioną drewnianą balustradą. Cała część parterowa miała charakter reprezentacyjny, piętra stanowiły prywatne apartamenty. Pałac zachował się w dobrym stanie, z zabytkowego wyposażenia uwagę zwraca ozdobny, drewniany żyrandol, boazerie, drewniane sufity, neorenesansowy kominek z niebieskich kafli. W dawnej jadalni pozostał piec z białych kafli dekorowany złotym i niebieskim ornamentem. Obok w przybudówce zachował się kompletny wystrój pomieszczenia kredensowego. Pałac otaczał przepiękny park założony w XIX wieku. Do zespołu dworskiego należała również stajnia ze spichlerzem z przełomu XIX i XX wieku. Obok dworu szczególnie cennym, zabytkowym obiektem w Biesowicach jest XIX-wieczny kościół dawniej protestancki, obecnie parafialny, rzymsko - katolicki p. w. Św. Andrzeja Boboli. Budowa kościoła związana była z rodem von Zitzewitzów. Ernst von Zitzewitz, który w 1884 roku przejął dobra biesowickie, na życzenie małżonki Nelly w 1891 roku wybudował na terenie zespołu pałacowo - parkowego neogotycki kościół. Budynek został wymurowany z cegły na fundamencie kamiennym, pokryty dachem dwuspadowym z łupkiem kamiennym. Kościół wzniesiono na planie krzyża greckiego, wieża przylegająca od strony zachodniej ma kształt kwadratu i pokryta jest dachem czterospadowym przechodzącym w ośmioboczny hełm kryty blachą. Kościół wyposażony jest w pochodzące z czasów budowy świątyni oryginalne witraże, neogotycki prospekt organowy, emporę i kropielnicę w kształcie aniołka oraz dzwon spiżowy datowany na lata 1914 -1918.

Bruskowo Wielkie
Bruskowo Wielkie - wieś należąca do gminy Słupsk, o której pierwsze wzmianki historyczne datowane są na 1347 rok. Bruskowo Wielkie za czasów pruskich pozostawało pod władzą urzędu dóbr królewskich w Słupsku. Źródła podają, że w 1784 roku znajdowało się tutaj 21 gospodarstw. Bliskość Słupska wpływała korzystnie na rozwój wsi - przed II wojną światową kwitł tu handel i rzemiosło, znajdowała się kasa oszczędnościowo pożyczkowa, cegielnia, liczne zakłady rzemieślnicze, punkty usługowe i sklepy. Wieś położona jest na obszarze tzw. krainy w kratę zachowały się tutaj liczne przykłady budownictwa szkieletowego z XVIII i XIX wieku. Jednym z cenniejszych zabytkowych obiektów architektury w Bruskowie Wielkim jest kościół parafialny pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP. Wzmianki o pierwszym kościele pochodzą z 1490 roku, obecnie istniejący został wzniesiony w miejsce starego w 1863 roku. Kościół zbudowano na planie prostokąta, z cegły, z zachowaniem w murze wątku krzyżowego. Budowla nakryta została dwuspadowym dachem z dachówką tzw. karpiówką. Architekturę wzbogaca wieża przylegająca do nawy kościoła od strony północno-zachodniej, w rzucie prostokątna, nakryta ośmiobocznym hełmem z cegły. W dwóch przylegających dobudówkach znajduje się zakrystia i salka dla ministrantów. Jest to kościół jednonawowy z emporąod strony północno-zachodniej. Z zabytkowego XIX i XX-wiecznego wyposażenia kościoła na szczególną uwagę zasługuje ołtarz boczny, prospekt organowy, chrzcielnica, empora i drewniane rzeźby.

Budowo
Budowo - wieś położona w gminie Dębnica Kaszubska, wymieniana w dokumentach już w 1446 roku, jako własność rodu von Zitzewitz. Po śmierci ostatniego z budowskiej linii Zitzewitzów dobra znalazły się w rękach Klausa von Zitzewitz urodzonego około 1640 roku w Motarzynie, uznawanego za protoplastę drugiej linii Zitzewitzów. Od tego czasu majątek dziedziczony był z pokolenia na pokolenie w linii prostej w ramach jednej rodziny, aż do końca 1945 roku. Ostatnimi włodarzami Budowa byli Adolf i jego syn Johann Adolf von Zitzewitz.
Jednym z najciekawszych obiektów zabytkowych w Budowie jest gotycki kościółek z XVI wieku. Zbudowany na kamiennym fundamencie, murowany z cegły, zdobiony ostrołukowymi wnękami od strony szczytu. Wieża kościoła do XIX wieku zwieńczona była wysokim, ośmiobocznym dachem, który po pożarze zastąpiony został niskim dachem ostrospadowym. Z zabytkowego wyposażenia kościoła zachowała się rokokowa polichromia o motywach roślinnych z XVIII wieku i barokowe zdobienia.

Cecenowo
Cecenowo - wieś położona w gminie Główczyce, o starym rodowodzie, wzmiankowana w źródłach historycznych w 1229 roku. Wieś należała do klasztoru norbertanek z Żukowa. W 1510 roku kupiona została przez Ewalda von Massowa. W 1777 roku majątek został sprzedany przez Massowów Moritzowi von Weyher z Janowie za 30 tyś. talarów. Pod koniec XVIII w. majątek przeszedł w ręce Caspra Wilhelma von Zitzewitz /wniosła je jako wiano poślubiona przez Caspra Dorota, córka Christiana Beniamina Heringa ze Słupska/. Dobra cecenowskie pozostawały w rękach Zitzewitzów do 1945 roku. To właśnie Casper Wilhelm von Zitzewitz w latach 1812 - 1824 zbudował w Cecenowie dwór. Rozbudowany w latach 1864 - 1889 obiekt przyjął formę założeń pałacowych. Budowla składa się z trzech wyraźnie od siebie oddzielonych części, z piękną wieżą pośrodku. Pałac jest murowany, otynkowany, z dachem krytym dachówką ceramiczną. Z dawnego wyposażenia pałacu wewnątrz zachowała się belka datowana na 1687 rok, kartusz herbowy Zitzewitzów nad wejściem do starszej części pałacu, piece kaflowe zwieńczone dekoracją rzeźbiarską, oryginalna stolarka drzwiowa i drewniana klatka schodowa w starszej części obiektu. W otoczeniu pałacu zachował się park z licznymi przykładami drzew pomnikowych - między innymi jodły, tulipanowca, jesiona, buka i klonu. W bliskim sąsiedztwie pałacu znajdują się XVIII i XIX-wieczne zabudowania folwarczne. Obok pałacu w Cecenowie znajduje się piękny, zabytkowy XIX-wieczny kościół parafialny, obecnie pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. Zbudowany został w latach 1867 - 1868 w miejscu dawnego kościoła charakteryzującego się konstrukcją szkieletową. Obecny kościół wymurowany został z cegły na fundamencie z ciosów granitowych. Nakryty jest dachem dwuspadowym z dachówką tzw. karpiówką. Wieżę kościoła wieńczy ośmioboczny ostrołukowy hełm kryty blachą. Kościół jest budowlą jednonawową z wyodrębnionym prezbiterium i dwoma przybudówkami. Empora umieszczona jest od strony zachodniej. Większość zabytkowego wyposażenia kościoła fundowana była przez członków rodu von Zitzewitz, między innymi organy z 1875 r. z napisem B. Griineberg, Stettin i dzwony żeliwne z 1923 r. Chrzcielnica z 1870 r. ufundowana została przez Otto von Krockowa na pamiątkę jego szczęśliwego powrotu z wojny. Z dawnego, szkieletowego kościoła zachował się sześcioramienny mosiężny żyrandol fundacji Hansa Hófta i Anny Ziilzken oraz obraz przedstawiający pastora Lorka, autora opisu miejscowej ludności i jej stroju z XIX wieku. W prezbiterium znajdują się w oknach piękne witraże z motywami religijnymi i herbami rodowymi Stojentinów i Zitzewitzów.

Ciecholub
Ciecholub - wieś położona w gminie Kępice, wzmiankowana w dokumentach historycznych już w XV wieku. Wówczas właścicielami Ciecholubia byli Peter Krummel ze Sławna i von Zitzewitzowie, kuzyni poprzedniego właściciela dóbr Mickesa Zitzewitza. W roku 1907 majątek w Ciecholubiu kupił Franz von Zitzewitz mieszkający w pobliskim Pustowie. Po nim dobra odziedziczyła jego jedyna córka Hanneliese, żona grafa von Brocke ze Stargardu koło Reska, która władała tu do 1945 roku. Do najpiękniejszych i najcenniejszych obiektów zabytkowych w Ciecholubiu należy XVII-wieczny kościółek ewangelicko-augsburski. Pierwsza wzmianka o budowie kościoła pochodzi z 1565 roku. W obecnym kształcie kościół zbudowany został w roku 1799, zaś samą wieżę i zakrystię dobudowano w 1911 roku. Budowla położona jest poza obrębem wsi, na skarpie, po wschodniej stronie drogi prowadzącej do Miastka. Od strony wschodniej do kościoła przylegał cmentarz. Kościół posiada konstrukcję szkieletową, z belkowo - deskowy stropem oraz dachem krokwiowe jętkowym, krytym pojedynczo dachówką karpiówką. Kościół zbudowano na planie prostokąta, jako obiekt jednonawowy bez wyodrębnionego prezbiterium. Empora umieszczona została w zachodniej części kościoła. W nawie pod ołtarzem znajduje się murowana krypta. Kościół do 1988 roku należał do parafii ewangelicko - augsburskiej, następnie do parafii katolickiej w Dretyniu, a od 1994 r. przeszedł w posiadanie Gminy Kępice. Kościół był bogato wyposażony, część zabytków znajduje się w Muzeum Pomorza Środkowego (w sumie 25 obiektów inwentarzowych, w tym empora muzyczna z XVIII -wiecznymi malowidłami).

Charnowo
Charnowo - wieś położona w gminie Ustka, wzmiankowana po raz pierwszy w dokumentach z 1310 roku. Do roku 1337 należała do pomorskiej rodziny Świeców, później sprzedana została miastu Słupsk. We wsi zachowały się liczne przykłady zabytkowych budowli. Do najcenniejszych należy kościół, dawniej ewangelicki, obecnie katolicki, filialny pod wezwaniem Znalezienia Krzyża. Najstarszą część kościoła stanowi XV - wieczna wieża murowana z cegły na fundamentach kamiennych, z barokowym, ośmiobocznym hełmem krytym gontem. Korpus kościoła pochodzi z XVIII wieku, konstrukcji szachulcowej /w starszej części/ i murowanej /w nowszej/ przebudowany w II połowie XIX wieku, pokryty dwuspadowym dachem. Budowla wzniesiona została na planie krzyża łacińskiego z przylegającą od zachodu węższą czworokątną wieżą. W jednym ze skrzydeł umieszczona jest zakrystia. Z zabytkowego wyposażenia kościoła zachował się ołtarz główny z przełomu XVII i XVIII wieku, prospekt organowy, empora i ławy z tego samego okresu oraz zabytkowe stalle z 1625 roku.

Czerwiniec
Czerwiniec - wieś położona w gminie Potęgowo, znana już w początkach XVI wieku. W 1518 roku książę Bogusław X z pomorskiej dynastii Gryfitów podarował Czerwieniec, jako lenno rodzinie von Stojentin. W 1683 roku wdowa po Peterze Otto von Stojentin sprzedała dobra Gneomarowi Reinholdowi von Hoym. Następnymi właścicielami Czerwieńca była rodzina Somnitz i von Mnchow. W 1804 roku dobra były w posiadaniu von Schlieffenów, następnie rodziny Buylin, Rudolfa von Norm, a od 1924 roku należały do Pomorskiej Spółki Ziemskiej. W XVIII wieku majątek obejmował folwark, młyn wodny, kuźnię, karczmę i warsztat garncarski. Jednym z najciekawszych zabytkowych obiektów w Czerwieńcu jest XIX-wieczny dwór, zbudowany w stylu klasycystycznym. Dwór został wymurowany z cegły i kamienia łamanego, jako budynek parterowy, na planie prostokąta z bocznymi ryzalitami i pokryty dachem dwuspadowym z systemem lukarn. Z dawnego wyposażenia dworu nic się nie zachowało. Zmieniony został także pierwotny układ wnętrz.

Damnica
Damnica - wieś gminna, wzmiankowana w dokumentach już w 1407 roku. Majątek w Damnicy zmieniał wielokrotnie właścicieli. W 1469 roku książę Eryk przekazał je w ręce rodziny von Stojentin. W latach 1485 - 1585 właścicielami byli przedstawiciele rodu von Schwave. W XVII wieku majątkiem zarządzał Daniel Hebron. W rękach rodu Hebron Damnica pozostawała do 1717 roku, kiedy to została sprzedana generałowi Johannowi von Hainsky. Poprzez małżeństwo córki Siegfrieda von Hainsky Henrietty Dorothey dobra damnickie przeszły w ręce von Puttkamerów. W 1835 roku majątek kupił podpułkownik Heinrich Karl Philip von Damnitz. Kolejnymi właścicielami Damnicy byli Richard von Blankensee /1884/, Karl von Gamp /1910/, Klara von Gamp Massaunen /19247, Armster Camp 719387. Przed wybuchem wojny właścicielem majątku był niemiecki przemysłowiec Bayer, właściciel koncernu farmaceutycznego. Jednym z ciekawszych zabytkowych obiektów, świadczących o dawnej świetności Damnicy jest pałac, zaprojektowany na zlecenie właściciela Richarda von Blankensee przez architekta Gustawa Knoblaucha. Pałac jest jednym z najpiękniejszych obiektów w powiecie. Został wymurowany z cegły, pokryty dachem częściowo kopertowym i częściowo mansardowym z lukarnami. Pałac zbudowany został na planie dwóch przylegających do siebie prostokątów, stanowi ciekawą bryłę z szeregiem wykuszy, bogato zdobionymi elewacjami oraz pięknym tarasem z balustradą i zejściem do parku od strony zachodniej. Budynek jest dwukondygnacyjny, na parterze wnętrza posiadały charakter reprezentacyjny, na piętrze mieszkalny. Z dawnego wystroju pałacu zachowało się wiele cennych obiektów. W sali balowej na parterze przetrwały ściany pokryte kasetonami wypełnionymi dekoracyjną tkaniną w kolorze złota i zieleni oraz malowany plafon przedstawiający alegorie czterech pór roku, sygnowany M. Gartner. Na ścianach między kasetonami zachowały się kryształowe lustra oraz kinkiety w kształcie kwiatów. Sala balowa połączona była z dawną palmiarnią, w której posadzka i ściany wyłożone zostały marmurem. W części pomieszczeń pałacu zachowały się drewniane kasetonowe stropy, neorenesansowe piece, a w holu głównym wystrój drewniany z żyrandolem w kształcie żaglowca. Jedno z pomieszczeń pałacu posiadało charakter pokoju myśliwskiego, gdzie ściany zdobiły malowidła ścienne o tematyce myśliwskiej, sygnowane M. Gartner.

Damno
Damno - wieś położona w gminie Damnica, po raz pierwszy wzmiankowana w kronikach z 1325 roku. Danino w 1419 roku było częścią dóbr Zakonu Krzyżackiego. Według źródeł historycznych w 1696 roku wieś z rąk Gerda von Below przeszła na wiele lat we władanie rodu von Lettow. W roku 1784 we wsi znajdował się folwark, kuźnia, młyn wodny na rzece Łupawie. Rezydował także kaznodzieja - kazania kaszubskie głoszono jeszcze w końcu XVIII wieku. W końcu XIX wieku za sumę 40 tysięcy ówczesnych talarów wieś nabył niejaki Arnold, a przed samą wojną majątkiem zarządzał Dr E. von Livonius. Jednym z cenniejszych zabytkowych obiektów w Damnie jest XIX-wieczny kościół, dawniej ewangelicki, obecnie rzymsko - katolicki pod wezwaniem Św. Szymona Judy Tadeusza Ap. Obiekt zbudowany został w 1878 roku w stylu neogotyckim /taka data widnieje na chorągiewce dachowej/, z czerwonej cegły wątkiem krzyżykowym. Detale architektoniczne również są ceglane. Dach o kształcie dwuspadowym pokryty blachą ocynkowaną /pierwotnie łupkiem kamiennym/, zaś samą wieżę kościoła pokryto miedzianą blachą ułożoną w łuskę. Kościół zbudowany został na planie wydłużonego prostokąta z węższym zamkniętym trójbocznie prezbiterium, do którego przylega zakrystia. Jest to budynek jednonawowy z emporą od zachodniej strony. Obecny kościół został wzniesiony w miejsce dawnego wzmiankowanego już w 1590 roku - jego wizerunek znany jest z obrazu będącego własnością Otto Setlermeistera z Damna. Z dawnego wyposażenia kościoła zachowało się wiele cennych zabytków, między innymi XVIII - wieczny ołtarz ufundowany w 1708 r. przez Veronikę Marię von Below i jej drugiego męża Piotra Fryderyka von Zitzewitz oraz barokowa tablica pamiątkowa z 1705 roku Ewalda von Puttkamer i Veroniki Marii von Below. Z czasów budowy kościoła zachowały się XIX - wieczne boczne ołtarze, ambona, rzeźba św. Piotra i św. Pawła, prospekt organowy, emporą organowa, obraz Zmartwychwstanie Chrystusa i witraże z herbami Bochnów i Zitzewitzów z 1936 roku autorstwa I. Ditzingera ze Szczecina. Interesujący jest także witraż przedstawiający herby małżonków von Kleist i von Ahlebeck - patronów kościoła i fundatora witrażu.

Dębnica Kaszubska
Dębnica Kaszubska - wieś gminna znana już w XII wieku. W 1485 roku część wsi była własnością Clausa Puttkamera z Cetynia, zaś część magistratu Słupska. Cała wieś przeszła na własność miasta w 1517 roku. Dzięki temu wieś prężnie się rozwijała i pod koniec XVIII w. znajdowała się tu kuźnia, karczma i młyn, który jeszcze w 1572 roku przebudowano z młyna zbożowego na zakład papierniczy. Dzięki papierni Dębnica Kaszubska była wsią przemysłową. Produkowany tu papier trafiał nie tylko do Słupska, ale i do Gdańska oraz Królewca. Z czasem papiernia została wykupiona przez właścicieli fabryki w Kępicach. W latach trzydziestych wskutek regresu gospodarczego uruchomiono tu montownię silników do niemieckich bombowców Messerschmit i Junkers. Jednym z ciekawszych obiektów wpisanych do rejestru zabytków jest ewangelicki kościół parafialny, obecnie rzymsko - katolicki pod wezwaniem Jana Chrzciciela. Kościół zbudowany został w 1584 roku, jako budowla jednonawowa z wieżą od strony zachodniej i zakrystią od północy. Data ukończenia budowy odnotowana jest na chorągiewce dachowej rok 1604. W latach 1781 - 1786 kościół został znacznie rozbudowany, a sama wieża zyskała wówczas nowy hełm.

Dobieszewo
Dobieszewo - wieś położona w gminie Dębnica Kaszubska, wzmiankowana w źródłach historycznych już w 1294 roku. W tym czasie dobra należały do dobieszewskiej gałęzi rodu von Zitzewitz. Od 1635 roku przez kolejne blisko trzysta lat, właścicielem majątku była rodzina Paula von Gottberga. W 1908 roku kupił je Wilhelm von Zitzewitz i w rękach jego rodziny Dobieszewo pozostawało do końca 1945 roku. Ostatnią panią na włościach była Henrietta von Zitzewitz. Jednym z cenniejszych obiektów w Dobieszewie jest zabytkowy XVII-wieczny kościół - dawniej protestancki, obecnie katolicki pod wezwaniem Stanisława Biskupa i Męczennika. Pierwsze wzmianki o kościele, który strawił pożar w 1715 roku, sięgają roku 1385. Obecny kościół pochodzi z 1779 roku, o czym świadczy data na chorągiewce dachowej. Kościół posiada konstrukcję szkieletową wypełnioną cegłą. Wieża w części parterowej jest murowana, wyżej ma konstrukcję drewnianą szalowaną deskami. Trójspadowy dach kościoła pokryty jest gontem. Kościół zbudowany został na planie prostokąta, j ednonawo wy z emporą muzyczną od północnego - zachodu. Nawa kościelna od południowego - wschodu zamknięta jest trójbokiem. Na szczególną uwagę z zabytkowego wyposażenia zasługuje ołtarz i ambona z I połowy XVIII wieku, prospekt organowy datowany na XIX wiek oraz dzwon z 1851 roku.

Duninowo
Duninowo - wieś położona w gminie Ustka, wzmiankowana w dokumentach już w 1374 roku. Do początków XIX wieku dobra należały do rodziny Krummelów, następnie do spowinowaconej z Krummelami rodziny von Below. Belowie wywodzili się ze znanego pomorskiego rodu. Na początku XX wieku sprzedali dobra duninowskie Ottonowi von Frankenstein, który z kolei odstąpił je Alferdowi von Croy, potomkowi ostatniego księcia pomorskiego Ernesta. Majątek był dzierżawiony przez rodzinę Leo Scheunemanna aż do 1945 roku. Przed wojną w Duninowie znajdowało się blisko 90 chłopskich gospodarstw. O dawnej świetności Duninowa świadczą zachowane zabytki, wśród nich gotycki kościół z XV wieku stanowiący zabytek klasy zerowej - dawniej ewangelicki, obecnie parafialny pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej. Najstarsze wzmianki o kościele w Duninowie pochodzą z 1374 roku, zapiski o parafii z 1493 roku. Obecna budowla została wzniesiona na kamiennym fundamencie, wymurowana z cegły, nakryta dwuspadowym dachem. Duninowski kościół jest jednonawowy, z emporami umieszczonymi od strony zachodniej i południowej oraz wieżą zwieńczoną barokowym hełmem z ośmioboczną latarnią i gotyckim dzwonem spiżowym. W latach 1875 - 1877 kościół znacznie przebudowano - powstał wówczas aneks od strony południowej, zakrystia od północy. Przemurowano otwory okienne i zmieniono stolarkę. Z dawnego wyposażenia świątyni zachował się gotycki dzwon, barokowa ambona z końca XVII wieku, ołtarz główny i boczny, chrzcielnica, ławy, empory, prospekt organowy i witraże z XIX wieku. Jednym z cenniejszych zabytków jest płyta nagrobna J. Crummeliusa z 1615 roku i znajdujący się nad nią drewniany kartusz z dwoma herbami oraz dwoma skrzyżowanymi kopiami rycerskimi. Kościół duninowski w XIX wieku za sprawą właścicieli dóbr von Belowów był ośrodkiem luterańskiego separatyzmu.

Gardna Wielka
Garda Wielka - wieś położona w gminie Smołdzino, wzmiankowana już w XIII wieku. Jedna z najstarszych wsi w powiecie, która w XII wieku posiadała prawa miejskie. W Gardnie znajdował się silny ośrodek religijny regionu słowińskiego (tu w latach 50-tych XIX wieku prowadził badania nad miejscową ludnością rosyjski uczony Aleksander Hilferding). Do 1845 roku w gardneńskiej świątyni odbywały się msze w języku kaszubskim. Pierwszy kościół w Gardnie zbudowany w początkach XIII wieku w czasach Świętopełka II był budowlą drewnianą. Późniejszy, średniowieczny był już murowany, ale spłonął w czasie wielkiego pożaru Gardny w 1772 roku. Obecnie istniejący kościół został zbudowany w 1852 roku (wieża kościelna datowana jest na 1860 rok). Kościół w okresie międzywojennym działał pod wezwaniem Św. Stanisława, obecnie pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny. W budowli zachowały się średniowieczne fragmenty murów. Do ciekawszych, oryginalnych zabytków wyposażenia świątyni należy: dzwon kościelny odlany w 1764 roku w Kołobrzegu przez mistrza Jana Meyera; granitowa kropielnica datowana na XIII/XIV wiek; obrazy znanych niemieckich artystów: "Chrystus Ukrzyżowany" Paula Hintza z 1933 roku, "Matka Boska z Dzieciątkiem" Margaret Neuss-Stubę z 1947 roku. Do połowy XX wieku wewnątrz kościoła, w środku nawy podwieszony był wotywny model, trój masztowego żaglowca. Do dziś ostrołukowe okna kościoła zdobią, zamontowane w 1920 roku, witraże poświęcone niemieckim żołnierzom poległym w czasie I wojny światowej.

Gąbino
Gąbino - wieś położona w gminie Ustka. Jest jedną z nielicznych wsi pomorskich znajdujących się przez pięć wieków w rękach jednego rodu. Od 1403 roku do 1945 roku dobra należały do rodziny von Bandemer. Jednym z piękniejszych zabytkowych obiektów w Gąbinie jest filialny kościół, dawniej ewangelicki, obecnie rzymsko-katolicki p. w. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Wzniesiony został w latach 1913-1914 w stylu neogotyckim z cegły, na fundamentach kamiennych. Budynek posiada dwuspadowy dach kryty dachówką karpiówką. Kościół zbudowano na planie krzyża łacińskiego. Od strony zachodniej do świątyni przylega wieża zbudowana na planie kwadratu, z ośmiobocznym hełmem krytym łupkiem kamiennym. Jest to kościół jednonawowy z emporą od strony zachodniej. Wyposażenie kościoła pochodzi z okresu jego budowy, jedynym starszym obiektem jest krucyfiks z II połowy XVIII wieku. Okna świątyni zdobią witraże ufundowane w 1914 roku przez Ernę von Bandemer z domu von Kleist.

Główczyce
Główczyce - wieś gminna położona w północno - zachodniej części powiatu, wzmiankowana w dokumentach już w XIII wieku. Od II połowy XV wieku, aż do końca 1945 roku dobra główczyckie znajdowały się w rękach zamożnego rodu von Puttkamer. Ostatnim dziedzicem był Gerhard von Puttkamer. W Główczycach podobnie jak w Cecenowie najdłużej przetrwała mowa kaszubska. Ostatnie nabożeństwo w miejscowym języku odbyło się tu w 1886 roku. W latach międzywojennych Główczyce pod zarządami von Puttkamerów należały do jednej z najlepiej prosperujących wsi w powiecie. Znajdowały się tutaj trzy banki, liczne zakłady produkcyjne, usługowe i rzemieślnicze. Wieś była także ważnym ośrodkiem oświatowym i kulturotwórczym z licznymi towarzystwami sportowymi, śpiewaczymi i twórczymi. Do najcenniejszych obiektów zabytkowych w Główczycach należy pałac - będący świadectwem minionej epoki. Zbudowany został w połowie XIX wieku w stylu neogotyckim, w latach 1910 - 1911 rozbudowany o południowe skrzydło. W rzucie przyziemia pałac posiada kształt litery T. Budynek został wymurowany z cegły, pokryty dachem dwuspadowym. Jest budynkiem jednopiętrowym, podpiwniczonym. W pałacu do lat 90-tych XX wieku zachowała się oryginalna XIX-wieczna stolarka drzwiowa i pełne wyposażenie gabinetu z herbami Puttkamerów. W 1995 roku wybuchł pożar, który poważnie uszkodził zabytkowy obiekt. Obok pałacu Główczyce mogą poszczycić się piękny, zabytkowym kościołem zbudowanym w 1891 roku w stylu neogotyckim. Do 1945 r. był to kościół ewangelicki, obecnie katolicki p. w. Św. Piotra i Pawła. Świątynia wzniesiona została w miejscu dawnej, o której źródła wspominają już w XII wieku. 20 sierpnia 1889 roku pożar strawił stary kościół, z którego zdołano uratować jedynie ruchome sprzęty i ozdoby ołtarza. Obecny kościół wymurowany został z czerwonej cegły na fundamencie z ciosów granitowych, z dachem dwuspadowym pokrytym współcześnie blachą miedzianą. Strzelista wieża kościoła o wysokości 42 m zwieńczona jest ośmiobocznym hełmem. Na narożach wieży znajdują się cztery mniejsze wieżyczki wzbogacające architektonicznie budowlę. Dach wieży pokryty jest również miedzianą blachą. Kościół został wzniesiony na planie krzyża z dwoma bocznymi nawami i wyodrębnionym prezbiterium. W kościele zachowały się wszystkie oryginalne empory. Ponadto z dawnego wyposażenia zachował się XIX-wieczny ołtarz, ambona, organy, ławki, konfesjonał oraz siedziska dawniejszej okolicznej szlachty z podpisami: Erhard von Puttkamer 1892, Joachim Heinrich von Puttkamer 1892. W prezbiterium ocalały okna z oryginalnymi witrażami przedstawiającymi sceny religijne, a w nawach bocznych z herbami dawnych szlacheckich rodów: von Krockow, von Puttkamer, von Querzen, von Zieres, von Wilkau, von Privitz zu Gettron. W prezbiterium zachowały się także neogotyckie stalle.

Głuszyno
Głuszyno - wieś położona w gminie Potęgowo, o bogatej przeszłości archeologicznej - odnaleziono tu ślady kultur po osadnictwie sprzed tysięcy lat. Historycznie wieś od XV wieku przechodziła pod rządy wielu znamienitych rodów - w 1482 r. była w posiadaniu rodziny von Rexin, w 1682 r. sprzedana została Joachimowi Ernestowi von Grombkow. Wśród kolejnych właścicieli znajdował się ród Puttkamerów, Kameke, von Paris i wielu innych. Od 1928 do końca II wojny światowej właścicielami majątku, była rodzina Pollnau. Pałac -siedziba właścicieli majątku został zbudowany około 1926 roku w stylu neoklasycystycznym, na fundamentach XIX - wiecznego dworu /pozostała po nim klatka schodowa we wschodnim skrzydle/. Obiekt został wzniesiony na fundamencie kamiennym, na planie wydłużonego prostokąta jako okazały murowany budynek dwukondygnacyjny, nakryty czterospadowym dachem łamanym. Z dawnego wyposażenia pałacu niewiele dotrwało do czasów obecnych - jedynie kominek i witraż pochodzący z czasów budowy pałacu.

Górzyno
Górzyno - wieś położona w gminie Główczyce, wzmiankowana już w 1476 i kolejno w latach 1499, 1518 i 1523 jako dobra rodowe Stojentinów. Od 1648r. do 1837/39r. należała do rodziny von Wobeser, a od 1839 roku do końca II wojny światowej była siedzibą rodową von Belowów. O zamożności dawnych właścicieli dóbr w Górzynie świadczy pałac zbudowany w I połowie XIX wieku rozbudowany o zachodnie skrzydło w II połowie XIX wieku. Fronton pałacu zdobi wsparty na czterech kolumnach ryzalit z tarczą zegarową. Ściany szczytowe zwieńczone są attykami ze sterczynami i esownicami. Pałac zbudowany został na planie prostokąta skrzydło główne i zachodnie tworzą w zarysie literę L. W nowszej części znajduje się wieża z latarnią przykryta dachem kopulastym. Z dawnego wyposażenia pałacu zachowało się wiele cennych obiektów, między innymi wsparty na dwóch kolumnach kominek z porożem danieli zdobiony płaskorzeźbami tarcz herbowych gryfa, orła i Belowów /widnieją na nich daty 1417,1298 - początek rodu Belowów oraz 17987. Na uwagę zasługują również okna witrażowe przedstawiające tarcze herbowe, między innymi herb von Belowów, oryginalne boazerie, ozdobne piece, stolarka drzwiowa i okienna. Wokół pałacu rozciągał się park z bogatą roślinnością i fontanną ozdobioną głową satyra.

Grabno
Grabno - wieś położona w gminie Ustka. Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z czasów budowy kościoła, z 1356 roku. Część Grabna od 1484 roku jako lenno zostało przekazane mieszczanom słupskim przez Księcia Bogusława X. W czasie wojny znajdował się tutaj niemiecki obóz pracy dla Polaków i Francuzów. Jednym z najstarszych obiektów zabytkowych w Grabnie jest XIV -wieczny kościół, obecnie p. w. Św. Mikołaja. Z pierwotnego kościoła pozostała wieża, korpus został przebudowany w XVII wieku. W końcu XIX wieku dobudowano od północy ramię transeptu. Budynek kościoła został wymurowany z cegły, otynkowany, posadowiony na kamiennym fundamencie. Dwuspadowy dach pokryty jest dachówką karpiówką. Wieżę kościoła zwieńczono dachem naczółkowym i również pokryto dachówką, zakrystię natomiast blachą. Obiekt zbudowany został na planie prostokąta, j ednonawowy z węższą wieżą od strony zachodniej i zakrystią od północy. Z zabytkowego wyposażenia zachował się ołtarz i empora z ok. 1615 roku, płyta nagrobna rodziny von Winterfelde z 1614 roku, ambona datowana na koniec XVIII wieku oraz prospekt organowy z XIX wieku.

Grąbkowo
Grąbkowo - wieś położona w gminie Potęgowo, wzmiankowana już w 1584 roku. Do 1782 roku dobra pozostawały w rękach rodu Grumbkow. Budowę okazałego pałacu rozpoczęto pod koniec XIX wieku, kiedy właścicielem majątku była rodzina von Puttkamer, a następnie książę Karol von Isenburg und Budingen - Bierstein /od 1894 - 18977. Od początku XX wieku do 1945 roku pałac należał do rodziny Liwonius. XIX - wieczny pałac został wzniesiony w miejsce wcześniejszego, być może XVIII - wiecznego założenia pałacowego, którego pozostałością jest część fundamentów oraz południowe skrzydło w wieży. Pałac jest okazałą budowlą dwukondygnacyjną z wieżą i skrzydłami bocznymi. Stylem nawiązuje do późnobarokowych rezydencji. Założony został na planie prostokąta z wydłużoną partią centralną. Z dawnego wyposażenia zachował się kominek z kartuszem herbowym, reprezentacyjne schody z rzeźbioną ażurową balustradą, drewniane panele zdobiące ściany, dekoracja stiukowa w formie kwiatów i ozdobne plafony, kuchenne meble zabudowujące wnękę. Na parterze znajdowały się trzy okazałe sale balowe. W oranżerii ściany wyłożone były fragmentami rafy koralowej.

Karżniczka
Karżniczka - wieś położona w gminie Damnica, wzmiankowana już w 1546 roku. W XV i XVI wieku majątek znajdował się w rękach rodziny von Bandemer. W 1546 roku książę Branim nadał majątek Bartolomausowi von Schwave, później była lennem rodziny von Wobeser, a następnie zarządzał nią Daniel von Hebron, w 1686 roku wieś kupił Georg Lorenz von Puttkamer. Od tego czasu przez 259 lat Karżniczka i znajdujący się obok majątek Benzin należały do rodziny von Puttkamerów. Puttkamerowie należeli do jednego z bardziej znaczących rodów szlacheckich na Pomorzu. W 1714 roku mieszkał w Karżniczce Ulrich von Puttkamer - starosta powiatu słupskiego. Osiem generacji Puttkamerów przez stulecia, do 1945 roku, niezmiennie zarządzało majątkiem w Karżniczce /ostatnim właścicielem był Bogusław von Puttkamer/. Puttkamerowie pozostawili po sobie wiele cennych zabytków, jednym z piękniejszych jest XIX-wieczny pałac zbudowany jako zamek wodny na wysepce otoczonej fosą. Główny korpus pałacu wzniesiono w latach 1800 -1882, skrzydła boczne dobudowano kilkanaście lat później. W części północno - wschodniej pałacu w narożniku znajduje się ośmiokątna wieża widokowa z zegarem. Pałac wymurowano z cegły na wysokim kamiennym cokole jako budynek dwukondygnacyjny. We wnętrzu pałacu zachował się częściowo oryginalny wystrój, między innymi stolarka okienna, drzwiowa, drewniana klatka schodowa, sztukaterie w formie rozet i gzymsów oraz kafle w części kuchennej. Na początku XX wieku pałac zdobiły 4 portrety autorstwa Antoine Pesne, przedstawiające postaci naturalnej wielkości Fryderyka Wilhelma I, jego żony Doroty oraz ministra kraju von Thulemeyera wraz z małżonką. Pałac otaczał piękny park w stylu angielskim założony na początku XX wieku przez Ulricha von Puttkamera.

Kobylnica
Kobylnica - wieś gminna położona w bezpośrednim sąsiedztwie Słupska, o starym rodowodzie, wzmiankowana w źródłach historycznych już w 1315 roku. W XV wieku należała do księżnej Erdmuty, wdowy po księciu Fryderyku z pomorskiej dynastii Gryfitów. N przełomie XVI i XVII wieku należała częściowo do rodziny von Puttkamerów i von Lettowów, w końcu w całości została przejęta przez von Puttkamerów. W latach trzydziestych XVIII wieku część Kobylnicy należała do dóbr królewskich i zwana była "Königlich" /Królewska/ w odróżnieniu od części będącej własnością Puttkamerów zwanej "Adlig" /Szlachecka/. Z początkiem XX wieku Kobylnica stała się wsią chłopską. Bliskość dużego miasta, jakim był Słupsk bardzo korzystnie wpływała na rozwój Kobylnicy. Istniało tu wiele zakładów o charakterze usługowym i rzemieślniczym. Kwitł handel i mieszkańcy utrzymywali się z zajęć pozarolniczych. Jednym z najstarszych obiektów budownictwa w Kobylnicy jest kościół, obecnie parafialny p. w. Najświętszego Serca Jezusowego. Najstarsza część świątyni - wieża została wzniesiona w XIV wieku, kościół wówczas należał do słupskiego klasztoru norbertanek. W XVII wieku zbudowano nową nawę z trójbocznym chórem. Istniejący do dzisiaj hełm wieży z latarnią pochodzi z 1781 roku. Korpus nawy głównej datowany jest na 1931 rok. Kościół został zbudowany z cegły na fundamencie z kamienia polnego. Pokryty dachem dwuspadowym z lukarną w kształcie "wolego oczka". Świątynię zbudowano na planie prostokąta. Z zabytkowego wyposażenia kościoła zachował się ołtarz kompilowany z elementów barokowych, prospekt organowy z 1781 roku oraz XIX- wieczna empora.

Kończewo
Kończewo - wieś położona w gminie Kobylnica, wzmiankowana już w 1310 roku. W XV wieku majątek należał do możnego rodu von Massow, w 1804 roku przeszedł w ręce Franza Georga von Kleista, od którego w 1861 roku kupił je K. Von Mentueffel. Z końcem XIX wieku dobra znalazły się w posiadaniu rodziny Siemers i stan taki utrzymywał się do końca II wojny światowej. O dawnej świetności Kończewa świadczy zachowany eklektyczny pałac posadowiony na niewielkim wzniesieniu, otoczony z trzech stron parkiem krajobrazowym. Pałac zbudowano w połowie XIX wieku z cegły, na planie prostokąta z ryzalitami od strony północno - wschodniej i południowo - wschodniej. Jest to budynek jednokondygnacyjny z kwadratową wieżą i rozległą salą reprezentacyjną pokrytą pięciospadowym dachem. Z dawnego wystroju pałacu zachowała się stolarka drzwiowa i okienna oraz dekoracje stiukowe na sufitach.

Kotowo
Kotowo - wieś położona w gminie Dębnica Kaszubska, wzmiankowana już w 1485 roku. Stanowiła lenno rodziny von Zitzewitzów i była w jej posiadaniu od 1360 do 1945 roku. Jest przykładem wsi owalnicowej, z centralnie rozmieszczonym placem, wokół którego rozmieszczone były zabudowania chłopskie. Ostatnimi właścicielami dóbr w Kotowie byli Friedrich oraz jego syn, Friedrich Karl von Zitzewitz, po których pozostał murowany dwór wzniesiony na początku XX wieku, w stylu neobarokowym, podobnie jak założenie parkowe wokół niego. Dwór został zbudowany na podmurówce kamiennej jako murowana budowla dwukondygnacyjna kryta dachówką. Folwark należący do dóbr rozciągał się w odległości 2 km, zabudowania gospodarcze XIX i XX - wieczne oddzielone były od dworu parkiem.

Krzywań
Krzywań - wieś położona w gminie Dębnica Kaszubska, wzmiankowana w źródłach historycznych już w 1396 roku. Od XIV do początków XVIII wieku należała do rodziny von Vormann. W 1752 roku majątek kupił starosta Joachim Ruediger von Massow, który w 1765 roku odstąpił go Kasparowi Freyschmidt. Ten z kolei sprzedał dobra Helenie Juliannie du Faye. W 1784 roku wieś nabył Gustaw von Gotteberg. Od 1842 do 1945 roku dobra znajdowały się we władaniu rodziny von Althen. Ostatnim panem na włościach był Gerhard von Althen. O dawnej świetności Krzywania świadczy okazały, neorenesansowy pałac z II połowy XIX wieku otoczony parkiem założonym w stylu angielskim w końcu XVIII wieku. Pałac wymurowano z cegły na planie dwóch prostokątów, z ryzalitem z wejściem umieszczonym na ścianie licowej. Zewnętrzne ściany budowli posiadają ozdobne dekoracje wykonane w tynku. Dwukondygnacyjny budynek pokryty został dachem czterospadowym. Z dawnego wypo-sażenia i wystroju pałacu zachowały się dwa ozdobne piece kaflowe, balkon w sali balowej z pełną balustradą o dekoracji architektonicznej, ozdobne narożne szafy na galerii na piętrze, boazerie z dekoracją roślinną, stropy z dekoracją sztukatorską.

Kuleszewo
Kuleszewo - wieś położona w gminie Kobylnica, wzmiankowana już w dokumentach z 1393 roku. Do końca XIV wieku należała do rodziny Kutzeke, a od XV wieku do 1945 roku znajdowała się niezmiennie w rękach rodziny von Boehn. Jednym z najciekawszych obiektów w Kuleszewie jest XVI-wieczny kościół - obecnie katolicki pod wezwaniem Ś w. Józefa, pierwotnie, jak większość kościołów na ziemi pomorskiej, służący obrządkowi ewangelickiemu. Fundatorami kościoła w 1587 roku byli ówcześni właściciele wsi - Jurgen i Michał von Boehn, co potwierdzają znajdujące się w kościele inskrypcje na epitafium z 1626 roku kanonika Frantza Boehn z Kołobrzegu oraz inskrypcje na dzwonach kościelnych opisane przez Ludwiga Bottgera w 1894 roku. Kościół w obecnym kształcie wzniesiony został w połowie XVIII wieku na planie krzyża. Posiada konstrukcję szkieletową z wypełnieniem ceglanym. Jest to obiekt jednonawowy z dwoma symetrycznymi przybudówkami. Trój spadowy dach kryty jest dachówką karpiówką. Zabytkowe wyposażenie kościoła to barokowy ołtarz z 1744 roku oraz ambona zbudowana w tym samym stylu. Na szczególną uwagę zasługuje późnogotycka rzeźba Chrystusa w ołtarzu głównym oraz znajdująca się obok ołtarza płyta nagrobna - epitafium, wspomnianego już, kanonika z Kołobrzegu Frantza von Boehn z małżonką, ubranego w rycerski strój dworski z 1626 r. W latach 90 - tych XX wieku kościół został rozebrany i ponownie zrekonstruowany.

Kwakowo
Kwakowo - wieś znajdująca się w granicach gminy Kobylnica, o której pierwsze wzmianki pojawiły się około 1480 roku. Należała wówczas do rodu von Zitzewitz. Ciekawostką jest, że do 1702 roku we wsi odbywały się nabożeństwa w języku kaszubskim odprawiane przez kaznodzieję Chrystiana Bilanga. Kwakowo jest jedną z nielicznych wsi, gdzie zachowały się księgi parafialne z XVIII wieku. Od początku XVIII wieku, aż po 1905 rok znajdowała się w rękach rodziny von Blumenthalów. Za ich czasów wieś prężnie się rozwijała - znajdował się tutaj folwark, młyn wodny, karczma, kuźnia i 24 domostwa. Z rąk Blumenthalów Kwakowo przeszło kolejno w ręce rodu von Zitzewitz, a następnie rodziny von Puttkamerów /1913 r./. Przed wybuchem wojny dobrami zarządzał Otto Ratzke oraz R. Huppke ze Słupska. Jednym z najpiękniejszych zabytków historycznych w Kwakowie jest murowany kościół zbudowany w 1863 roku. Wieża kościoła jest najstarszą częścią obiektu pochodzącą z przełomu XIV i XV wieku. Korpus starej świątyni został rozebrany w 1863 roku i w jej miejsce wzniesiono nowy budynek z kamienia z wieżą ceglaną nakrytą dachem czterospadowym z ósmioboczną latarnią. Kościół posiada zabytkowe wyposażenie: XIX-wieczną ambonę, chrzcielnicę, prospekt organowy oraz emporę. Na drewnianym stropie zachowało się stare XVIII - wieczne malowidło ze scenąurodzenia Chrystusa.

Łupawa
Łupawa - wieś położona w gminie Potęgowo, wzmiankowana w dokumentach z 1282 roku. Z końcem XIII wieku dobra były własnością polskich rycerzy z rodu Święców, po wygaśnięciu dynastii przeszły w ręce rodziny von Tessen i von Puttkamer, a następnie von Zitzewitz. Mimo silnych wpływów germańskich jeszcze w XVIII wieku w kościele kazania były wygłaszane w języku polskim. O dawnej świetności Łupawy świadczą zabytki, wśród których na szczególną uwagę zasługuje rokokowy kościół z 1772 roku, dawnej ewangelicki, obecnie parafialny p. w. Matki Boskiej Częstochowskiej . Kościół został ufundowany przez generała Filipa Wilhelma von Grumckow i tajnego radcę Michała Ernesta Boehna, wymurowany przez samego Jana Gottfrieda. Wzniesiono go w miejscu dawnej świątyni wzmiankowanej już w XIII wieku. Budowla została posadowiona na kamiennym fundamencie, na planie prostokąta z wyodrębnionym prezbiterium zamkniętym trójbocznie, z emporą muzyczną w części południowo - zachodniej. Dwuspadowy dach kościoła pokryto dachówką karpiówką, zaś wieżę, zwieńczoną ośmiobocznym hełmem, pokryto łupkiem kamiennym. W 1873 roku świątynia była remontowana, zmieniono wówczas górną część wieży. Kościół posiadał cenną bibliotekę ze zbiorem ksiąg z lat 1499- 1831. Do 1959 roku po obu stronach kościoła znajdowały się trzy szachulcowe aneksy mieszczące bibliotekę, loże kolatorskie oraz zakrystię. Nad otworami łączącymi aneksy z główną bryłą kościoła zachowały się bogate rokokowe dekoracje z herbami rodowymi fundatorów. Z zabytkowego wyposażenia świątyni zachowała się barokowa ambona z 1750 roku, renesansowa ława kolektorska oraz chrzcielnica datowana na 1865 rok.

Machowino
Machowino - wieś położona w gminie Ustka, założona w XIV wieku. W 1485 roku została przez księcia Bogusława X nadana Lorentzowi i Simonowi Schwaven, w XVIII wieku przeszła w ręce rodu Lettowów. Od 1805 do 1930 roku pozostawała we władaniu rodu Uckermannów, następnie stała się wsią chłopską, liczącą w 1939 roku 71 gospodarstw. Według źródeł historycznych w 1784 roku znajdował się tu folwark, młyn wodny, karczma i kuźnia. Jednym z ciekawszych obiektów historycznych Machowina jest kościół - obecnie pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego. Kościół istniał w Machowinie już w 1634 r. - był konstrukcji szkieletowej z niską wieżą. Obecny został wzniesiony w końcu XIX wieku na planie prostokąta z węższą kwadratową wieżą i zamkniętym trójbocznie prezbiterium. Budynek wymurowano z cegły wątkiem krzyżowym i pokryto dachem dwuspadowym - tzw. karpiówką. Z dawnego wyposażenia zachował się witraż z 1570 roku z herbem rodziny von Schwaven, płyta nagrobna z 1597 roku wmontowana w ścianę wieży /prawdopodobnie upamiętniająca datę śmierci L. Swave/, krucyfiks ołtarzowy ufundowany przez p. Uckermann z domu Puttkamer, chrzcielnica z XVI wieku, prospekt organowy z końca XIX wieku ufundowany przez von Zitzewitza - Niepoglense, emporą, ławki oraz ambona.

Motarzyno
Motarzyno - wieś położona w gminie Dębnica Kaszubska, wymieniana w dokumentach już w XIV wieku. Pierwszym znanym właścicielem Motarzyna był Jarosław von Zitzewitz - rycerz na Motarzynie i licznych majątkach ziemi słupskiej. Kolejnym właścicielem w latach 1425 -1485 był Martin Zitzewitz, po nim od 1507 do 1572 roku majątkiem władał Jakob von Zitzewitz, aktywny polityk na Pomorzu. Na początku XVII wieku w motarzyńską rodzinę Zitzewitzów wżenił się Hans Linde, który przyczynił się do zapaści wsi. W 1717 roku właścicielami majątku byli: starosta Johann Adolph von Zitzewitz, Georg Gneomar von Zitzewitz, a następnie Claus von Zitzewitz. Od 1830 roku Motarzyno pozostawało w rękach Friedricha von Zitzewitz, w 1850 roku przejął je jego syn, który w 1866 -1868 wybudował w Motarzynie okazały pałac otoczony rozległym parkiem. Ostatnim dziedzicem na mota-rzyńskich włościach był Fridrich von Zitzewitz, syn budowniczego pałacu. Motarzyński pałac posiada wiele cech klasycystycznych zarówno w rzucie, zaakcentowaniu osi, wyeksponowaniu elewacji frontowej. Obiekt został wymurowany z cegły na planie prostokąta z dwiema wie-życzkami i wysuniętym porytkiem na osi, dachem krytym blachą ocynko-waną. W latach 80-tych XX wieku pałac został wyremontowany, w holu wejściowym zrekonstruowano kominek, stiuki i malowidła ścienne.

Możdżanowo
Możdżanowo - wieś położona w gminie Ustka. Należała do klasztoru w Białobuku i jego filii - klasztoru norbertanek w Słupsku. Wzmiankowana już w 1374 roku. W czasach pruskich była domeną królewska i zarządzana była przez urząd w Słupsku. Według źródeł historycznych w 1784 roku we wsi był kaznodzieja, kowal oraz blisko 33 domostw. Przed wojną znajdowało się tutaj 60 gospodarstw chłopskich. Jednym z ciekawszych obiektów jest zabytkowy kościół, obecnie p. w. Św. Bartłomieja. Wzniesiony został w XIV wieku - w 1374 biskup kamieński dokonał jego poświęcenia. Kościół był wielokrotnie przebudowywany. Największe zmiany miały miejsce w 1615 roku, co zostało odnotowane na belce w dawnej szachulcowej zakrystii. Budynek został wymurowany z cegły na kamiennym fundamencie, z dachem dwuspadowym krytym współcześnie dachówką esówką, sama wieża - dachem półszczytowym krytym blachą. Kościół posiada dwie nawy z emporami od strony południowej i zachodniej. Z zabytkowego wyposażenia zachowała się granitowa kropielnica, ołtarz z XVII wieku, witraże z I połowy XVII wieku, prospekt organowy, empory i ławki z XIX wieku.

Objazda
Objazda - wieś znajdująca się w granicach gminy Ustka. Najstarsza wzmianka o wsi pochodzi z 1281 roku. Pierwszym znanym właścicielem majątku z 1523 roku był Bartholomeus Czarnow /Zarnow/. Od XVIII do I połowy XIX wieku wieś znajdowała się w rękach kilku rodzin: von Natzmer, von Bandemer, von Schieffen, von Kroków. W 183 8 roku została kupiona przez wysokiego urzędnika Teodora Kutschera i pozostawała w tej rodzinie do końca II wojny światowej. Siedzibą rodową Kutscherów był okazały neorenesansowy pałac położony we wschodniej części wsi, wybudowany w latach 1895 - 1897 przez Ernesta Kutchera. Pałac murowany z cegły, na fundamencie kamiennym, otynkowany powyżej kamiennego cokołu. Zbudowany został na planie prostokąta, z dobudowaną od strony południowego - zachodu drewnianą werandą. Od strony północnej w narożniku znajduje się wbudowana w bryłę pałacu III kondygnacyjna wieża nakryta ściętym dachem czterospadowym. Bryła pałacu nakryta dachem naczółkowym. Wokół pałacu rozciągał się okazały park ze stawem i licznymi okazami drzew i krzewów. Obok pałacu we wsi znajduje się zabytkowy kościół, którego powstanie datowane jest na 1606 rok. Obecnie jest to kościół pod wezwaniem Matki Bożej Częstochowskiej. Wzniesiony został na planie zbliżonym do kwadratu, jednoprzestrzenny. Ściany kościoła posiadaj ą konstrukcję szkieletową z wypełnieniem ceglanym oraz murowaną z cegły. Dach ma kształt dwuspadowy, kryty dachówką karpiówką. Bryłę kościoła zdobi ośmioboczna drewniana tzw. latarnia, nakryta dachem cebulastym z chorągiewką z datą "1606". Kopuła latarni pokryta jest blachą. Do zabytkowego wyposażenia kościoła należy XIX-wieczny prospekt organowy oraz drewniana empora. Przed kościołem znajduje się pomnik poświęcony bohaterom I wojny światowej.

Płocko
Płocko - wieś położona w gminie Kępice, wzmiankowana już w 1453 roku. Na początku XVI wieku właścicielami Płocka była rodzina Lettowów, Massowów i Zitzewitzów. W 1752 roku Marcin Fryderyk von Zitzewitz kupił część wsi od Lettowów i część należącą do Massowów od Henryka von Neerhofa. Od 1746 roku dobra znajdowały się w rękach Baltazara Fryderyka von Berg. Od niego majątek kupiła wdowa po Marcinie Fryderyku von Zitzewitz z Ciecholubia i od czasu wieś znajdowała się w posiadaniu rodziny von Zitzewitz. Ostatnią właścicielką dóbr do 1945 roku była hrabina Hannelise von Borce, córka Franciszka von Zitzewitz z Pustowa. Jednym z bardziej interesujących obiektów zabytkowej architektury w Płocku jest szachulcowy kościół pochodzący z przełomu XVI i XVII wieku, obecnie rzymsko - katolicki p. w. Matki Boskiej Bolesnej. Kościół został przebudowany w latach 30 - tych XX wieku. Obecnie jest murowany z cegły i otynkowany, pokryty dachem dwuspadowym. Zbudowany został na planie prostokąta zamkniętego od strony wschodniej trójbokiem. Wieża kościoła posiada konstrukcję szachulcową wypełnioną cegłą. Z zabytkowego wyposażenia kościoła zachował się dzwon z 1586 roku, cynowa misa chrzcielna z końca XVIII wieku, drewniany XVIII - wieczny krucyfiks, rzeźby drewniane św. Jana i Matki Boskiej z XIX w., empora i neobarokowy prospekt organowy również z XIX wieku oraz zachowane na stropie malunki z przełomu XIX i XX wieku. Obok kościoła na szczególną uwagę zasługuje zabytkowy pałac z II połowy XIX wieku oraz oficyna pałacowa datowana jest na I połowę XIX wieku. Pałac wymurowany został z cegły na podmurówce z ciosów granitowych. Dach budynku ma kształt naczółkowy. Obiekt zbudowano na planie prostokąta z tarasem, który pierwotnie był częścią drewnianego ganku. Zespół pałacowy otaczał piękny XIX - wieczny park krajobrazowy.

Podole Wielkie
Podole Wielkie - wieś w gminie Główczyce, wzmiankowana w XV wieku. Od 1519 roku stanowiła lenno von Stojentinów. Od końca XVIII wieku właścicielem majątku był Georg Dietrich von Puttkamer. W 1841 roku Podole Wielkie nabył Philipp von Braunschweig i w rękach tej rodziny majątek pozostawał do końca II wojny światowej. Jednym z najciekawszych obiektów zabytkowych w Podolu Wielkim jest murowany pałac z połowy XIX wieku.

Poganice
Poganice - wieś w gminie Potęgowo, wzmiankowana już w XVI wieku. Należała początkowo do rodziny von Grumbkow, następnie od 1825 roku kolejno znajdowała się w rękach rodziny von Pirch, Rieck, Rieck Eggebert. W 1931 roku wieś należała do Ericha Riecka Eggeberta, którego ojciec w 1906 roku wybudował okazały pałac w stylu eklektycznych willi podmiejskich z początku XX wieku. Budynek wymurowano z cegły na kamiennym fundamencie, z wieżyczką o budowie szkieletowej. Dach budynku ma kształt czterospadowy z lukarnami, wieżyczka nakryta została ośmiobocznym baniastym hełmem. Zachował się częściowo oryginalny wystrój wnętrza.

Sierakowo Słupskie
Sierakowo Słupskie - wieś położona w gminie Kobylnica, wzmiankowana już w 1287 roku, kiedy to została nadana klasztorowi w Bukowie przez księcia Mszczuja. W roku 1495 była lennem rodu Wobeserów, na początku XVIII wieku zarządzana była przez rodzinę von Massowów, a z końcem XVIII wieku - von Schiebelsteinów. W owym czasie znajdował się we wsi folwark, kuźnia i blisko 20 gospodarstw. Od 1790 roku dobra znajdowały się w posiadaniu rodziny von Bonin, a od 1884 roku do końca II wojny światowej rodziny von Siemers. Ostatnim właścicielem dóbr był Hans Siemiers. W Sierakowie Słupskim do zabytkowych obiektów należy dwór klasycystyczny zbudowany na początku XIX wieku. Jest to parterowy budynek, murowany z cegły na fundamencie kamiennym, nakryty dachem naczółkowym z ceramiczną dachówką tzw. holenderką. Dwór zbudowano na planie prostokąta, jako budynek jednokondygnacyjny z użytkowym poddaszem. Na elewacji licowej i tylnej, w części środkowej znajduje siępseudoportyk wsparty na czterech półkolumnach toskańskich podtrzymujących trójkątny fronton z wydatnym gzymsem. Z dawnego wystroju zachowały się tutaj sztukaterie sufitów, odrzwia i klasycystyczny wystrój fasady. Obok dworu cennym zabytkiem architektury jest XV-wieczny kościół, obecnie filialny p. w. Wniebowzięcia NMP. Na przestrzeni wieków kościół ulegał licznym zmianom. W XVIII wieku przebudowano ścianę zachodnią wieży kościoła, w 1736 roku dobudowano prezbiterium. Na początku XX wieku dobudowano trójboczną absydę i powiększono okna nawy. Kościół został wymurowany z cegły i kamienia, otynkowany, nakryty dwuspadowym dachem z dachówką tzw. karpiówką. Budynek zbudowano na planie prostokąta, /wschodnia część nawy, dawne prezbiterium, jest węższa/. Wieża przylegająca do kościoła od strony zachodniej wzniesiona została na planie kwadratu i przykryta czterospadowym dachem. Z zabytkowego wyposażenia świątyni zachowała się granitowa chrzcielnica z XIV wieku, XVII - wieczna ambona, XVII - wieczne czoła ławek wykorzystane jako podstawy ołtarzy bocznych, konfesjonał zbudowany z fragmentów XVII -wiecznych ołtarzy oraz zegar na wieży kościelnej z końca XVIII wieku.

Skórzyno
Skórzyno - wieś położona w gminie Główczyce, wzmiankowana w dokumentach historycznych już w 1281 roku, kiedy to nadana została przez księcia Mestwina dla klasztoru norbertanek w Słupsku. Od początku XVI wieku stanowiła lenno rodu Stojentinów. Rosalie von Stojentin wniosła w posagu Skórzyno wychodząc za mąż za Aleksa von Bonin - wieś pozostawała w rękach rodu von Bonin do 1945 roku. Ostatnim dziedzicem Skórzyna była Karl Oskar von Bonin. Świadectwem minionego czasu jest pałac wzniesiony w Skórzynie w 1870 roku w stylu klasycystycznym. Jest to budynek piętrowy z czterokolumnowym gankiem, zbudowany na planie wydłużonego prostokąta. Dwór położony był w otoczeniu parku, z którego zachowały się nieliczne okazy przyrodnicze, między innymi dwa platany o pachnących liściach.

Smołdzino
Smołdzino - wieś gminna, o której pierwsze wzmianki sięgają 1281 roku. Ziemia smołdzińska należała do pomorskiego rodu Gryfitów, krótko do klasztoru w Oliwie, potem do zakonu krzyżackiego. Od 1622 roku do czasu wygaśnięcia rodu Gryfitów w 1683 r. Smołdzino było miejscem działań księżnej Anny de Croy, siostry Bogusława XIV. Księżna Gryfitka ufundowała okazały kościół, konsekrowany 16.X.1632 roku. W XIX wieku obiekt był wielokrotnie przebudowywany, w 1818 roku władze pruskie przeznaczyły 430 talarów na jego remont. Około 1828 roku rozebrano wieżę kościoła i przedłużono go w kierunku północno - zachodnim. Na przełomie lat 30-40 XIX wieku wybudowano chór i empory, zainstalowano organy, zamontowano 49 odnowionych obrazów z pierwotnego stropu, autorstwa prawdopodobnie dwóch słupskich malarzy - Foxkircha i Licfota. Kolejna rozbudowa kościoła miała miejsce w 1874 roku, kiedy to dobudowano dwa boczne skrzydła, które utworzyły nawę poprzeczną, zaś nawę główną zwieńczono małą wieżyczką pokrytą łupkiem. Kościół posiada bogate, zabytkowe wyposażenie: wczesno-barokowy ołtarz oraz ambonę. W ołtarzu głównym znajduje się obraz "Ecce Homo" przedstawiający Chrystusa w koronie cierniowej. Na bokach ołtarza w ozdobnych uszakach umieszczone są portrety księżnej Anny i jej syna Ernesta Bogusława. Z innych interesujących obiektów wymienić należy XVII - wieczną chrzcielnicę, parę ołtarzowych świeczników cynowych z 1637 roku wykonanych przez słupskiego konwisarza Marcina Pregera na zlecenie księżnej Anny, dzwon spiżowy z 1706 roku pochodzący z pracowni Michała Wittwercka z Gdańska, wieloramienny świecznik brązowy ufundowany przez Jakuba Lagritza ze Słupska. Istnieje wieść, że ostatnie książki słowińskie zostały dla ocalenia zamurowane w podziemiach kościoła. Ze Smołdzinem i kościołem związana jest postać pastora Michała Mostnika /l583 - 1654/, który przetłumaczył biblię Marcina Lutra na język polski i był autorem śpiewników dla miejscowej ludności.

Strzelinko
Strzelinko - wieś należąca do gminy Słupsk, wzmiankowana już w XIII wieku. Źródła podają, że w 1286 roku została przyznana dla klasztoru w Białobuku jako uposażenie kościoła św. Mikołaja w Słupsku. Około 1700 roku została zakupiona przez Gerda von Below i pozostawała w rękach tego rodu do 1784. Z końcem XVIII wieku przeszła w ręce rodziny Meske, a od 1853 do 1945 r. była własnością rodziny Machów. Ostatnimi właścicielami majątku byli Emil /do 1912 r./ i Rudolf Machowie /do 1945 r./. Do najciekawszych zabytkowych obiektów w Strzelinie należy szachulcowy kościół z XV wieku oraz zespół dworski z II połowy XIX wieku. Kościół obecnie pod wezwaniem św. Antoniego Padewskiego wzmiankowany był już w 1364 roku. W II połowie XIX wieku obiekt rozbudowano podwyższając średniowieczny korpus budowli poprzez dodanie dwóch warstw cegieł oraz gzyms wieńczący. Dobudowano wówczas prezbiterium, wieże i dwa aneksy - jeden służył jako zakrystia, drugi jako kruchta dla właścicieli majątku, prowadząca na emporę. Kościół wymurowano z cegły, w ścianach widoczne są pojedyncze kamienie. Górna kondygnacja wieży posiada konstrukcję szkieletową z wypełnieniem ceglanym. Dach o kształcie dwuspadowym kryty dachówką ceramiczną tzw. karpiówką. Do kościoła przylega od strony południowo - zachodniej wieża kryta czterospadowym dachem z ośmiobocznym hełmem krytym blachą. Sam kościół zbudowany został na planie prostokąta z trójkątnym prezbiterium od północnego wschodu i emporą muzyczną od południowego zachodu. Z zabytkowego wyposażenia kościoła zachowała się XV-wieczna chrzcielnica, dzwony z 1585 i 1599 roku, XIX-wieczne ławki, emporą muzyczna i prospekt organowy.

Zespół dworski w Strzelinie datowany jest na II połowę XIX wieku. Należy do niego XIX-wieczny dwór w otoczeniu parku, zabudowania folwarczne oraz spichlerz z I połowy XIX wieku. Pałac wzniesiony został przez rodzinę Machów, jako budynek murowany na kamiennej podmurówce. Budowlę zwieńcza naczółkowy dach kryty ceramiczną dachówką zakładkową. Pałac zbudowany został na planie prostokąta z ryzalitami środkowymi od północy i południa oraz ryzalitem bocznym od wschodu. Północny ryzalit poprzedzony jest schodami i tarasem. Zachował się dwutraktowy układ wewnętrzny tarasu. Elewacje zewnętrzne nawiązują do budowli klasycystycznych. Z zabytkowego wyposażenia zachował się holi, ozdobny piec kaflowy z otwartym paleniskiem, w sieni boazeria, a w sali konferencyjnej, bibliotece i dwóch pomieszczeniach skromna dekoracja stiukowa.

Swochowo
Swochowo - wieś położona w gminie Słupsk, wzmiankowana w XVII wieku. Swochowo od początku powstania do 1804 r. należało do rodziny von Mitzlaffów. Z początkiem XIX wieku przeszło w ręce Johanna Ernesta von Stojentina, a następnie nabyła go Henrietta Seyfert z domu Arnold, córka słupskiego burmistrza. Poprzez małżeństwo z Wilhelmem Steifensandem Swochowo stało się siedzibą rodową znanego muzyka i kompozytora berlińskiego. Wilhelm Steifensand w 1856 roku zrezygnował z kariery muzyka w Berlinie i przeniósł się na stałe do folwarku należącym do Swochowa. Ostatnim dziedzicem tych dóbr był Friedrich Steifensand. W Swochowie zachował się dwór szkieletowy z wypełnieniem strychulcowym zbudowany w 1734 roku. Czterospadowy dach dworu pierwotnie kryty był trzciną, obecnie dachówką. Pod koniec XIX wieku właściciele dworu w Swochowie przenieśli się do nowo wybudowanego pałacu, stary przebudowując na cztery mieszkania dla robotników rolnych. W pobliżu dworu zachował się, w znacznym stopniu przebudowany, XVIII- wieczny czworak.

Swołowo
Swołowo - wieś położona w gminie Słupsk, jedna z najciekawszych historycznie wsi na Pomorzu, określana mianem stolicy Krainy w Kratę. Wieś założona na planie owalnicy przetrwała w niezmienionym kształcie od XIII wieku. Od 1240 roku należała do Zakonu Joannitów, w XIV wieku była w rękach rodziny von Below, następnie Petera Glasenappa, rodziny von Schwave. Od XVII wieku Swołowo pozostawało pod zarządem Słupska jako wieś królewska. Położenie geograficzne przyczyniło się do tego, że wieś zachowała swój pierwotny średniowieczny układ i wiele cennych obiektów budownictwa liczących sobie ponad 150 lat. Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku w 2002 roku stało się właścicielem jednej z zabytkowych zagród w Swołowie, która w przyszłości ma stać się filią Działu Etnograficznego MPŚ w Słupsku. Obiekt wpisany jest do rejestru zabytków. Zagroda pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku i jest reprezentatywnym przykładem budownictwa szkieletowego typowego dla bogatych pomorskich zagród chłopskich. Jako filia muzeum w Słupsku prezentować będzie po rekonstrukcji gospodarstwo pomorskie z przełomu XIX/XX wieku. Muzeum widzi zagrodę jako ośrodek kulturotwórczy, planuje się tu bowiem organizować nie tylko wystawy, ale również imprezy folklorystyczne, plenery malarskie, rzeźbiarskie i fotograficzne, warsztaty z zakresu rękodzieła wiejskiego oraz konferencje naukowe i szkolenia w zakresie regionalizmu. Wśród zabytkowych obiektów w Swołowie na szczególną uwagę zasługuje kościół filialny, obecnie p.w. Wniebowzięcia NMP, wzniesiony około XV wieku. Posadowiony został na kamiennym fundamencie, wymurowany z cegły, pokryty dachem dwuspadowym z dachówką tzw. karpiówką. Zbudowany został na planie prostokąta z wieżą od strony zachodniej, z czasem dobudowano od wschodu prezbiterium, od zachodu zakrystię, a całość otynkowano. Wieża kościoła nakryta jest czterospadowym dachem i czworobocznym hełmem zwieńczonym kulą i chorągiewką z datą 1618 r. Z zabytkowego wyposażenia zachowały się XIX-wieczne empory i drewniany prospekt organowy.
Więcej na www.swolowo.krainawkrate.com.pl

Szczypkowice
Szczypkowice - wieś położona w gminie Główczyce, wzmiankowana w dokumentach historycznych już w 1469 roku. Wieś w XV wieku należała do rodziny Stojentinów. Dobra te w 1469 roku zostały nadane jako lenno przez książąt zachodniopomorskich dla braci Klausa i Lorenza z rodu Stojentinów. Na początku XVIII wieku wieś należała do rodu Podewilsów, aż do 1796 roku. Przez cały XIX wiek do 1945 roku znajdowała się w rękach rodziny Blankensee. Ostatnią mieszkanką pałacu w Szczypkowicach była Elisabeth z domu Gandecker, wdowa po Luisie von Blankensee. Interesujący jest fakt, iż w XVIII wieku mówiono we wsi po kaszubsku.

Pałac w Szczypkowicach został wybudowany w I połowie XIX wieku. Wokół rozciągał się park, po którym pozostał interesujący drzewostan z okazami sięgającymi nawet 150 lat. Wnętrze pałacu uległo zdecydowanej przebudowie, najstarsza część budynku pochodzi z I połowy XIX wieku. W pobliżu pałacu znaj duj e się XIX - wieczny zespół folwarczny.

Świecichowo
Świecichowo - wieś położona w gminie Damnica, wzmiankowana już w 1523 roku. Należała do rodziny von Stojentinów i Kleistów. Przez krótki okres była także w posiadaniu Sebastiana von Belling. Od 1858 roku przeszła w ręce rodziny von Holz. Pałac w Świecichowie został wzniesiony w 1868 roku jako budynek dwukondygnacyjny, murowany z kamieni i cegły. Dach kryty był miedzianą blachą. Wokół pałacu rozciągał się park o powierzchni 11 ha, z którego zachowała się stara aleja kasztanowców.

Warcino
Warcino - wieś położona w gminie Kępice, wzmiankowana w doku-mentach już w XV wieku. Od 1485 roku znajdowała się w rękach rodu von Zitzewitz. Po 1660 roku majątek kupił Otto von Massow a następnie sprzedał j e Adamowi Joachimowi von Podewils. Od 1765 roku Warcino należało do Wernera von Podewils. Po jego śmierci majątek odziedziczyła jego córka, która wychodząc za mąż wniosła w posagu Warcino do rodziny von Blumenthal. W 1867 roku podniszczony majątek zakupił kanclerz Bismarck i od tej pory aż do końca II wojny światowej majątek dziedziczyli kolejno syn Wilhelm, a następnie wnuk Bismarcka - Wilhelm Mikołaj. Jednym z piękniejszych obiektów zachowanych w Warcinie jest pałac zbudowany około 1664 roku. Ponieważ pałac był ulubioną rezydencją Bismarcka, wielokrotnie był przebudowywany i rozbudowywany. Obiekt zbudowano na planie czterech prostokątów z wieżą pałacową, umieszczoną między częścią zachodnią, a skrzydłem pałacu. Pałac warciński należy do jednego z najlepiej utrzymanych i wyposażonych obiektów zabytkowych w powiecie słupskim. Zachowało się wiele oryginalnych elementów wyposażenia pałacu, między innymi sala kominkowa, która za czasów Bismarcka była jego gabinetem, sala myśliwska i biała. Pałac położony jest w otoczeniu XVIII-wiecznego parku, w którym zachowało się wiele okazów starodrzewia.

Wielka wieś
Wielka wieś - wieś położona w gminie Główczyce, wzmiankowana w źródłach już w 1284 roku. Wieś była lennem rodziny Stojentinów nadanym i potwierdzonym przez kolejnych książąt pomorskich w latach 1564, 1618 i 1621. Pod koniec XVII wieku na podstawie układów małżeńskich przeszła we władanie Caspara Otto von Podewilsa. Pod koniec 1771 roku ponownie wymieniana była jako własność dziedziczna von Stojentinów. Przez cały wiek XIX wieś należała do rodziny von Mitzlaffów. Do zabytkowych obiektów Wielkiej Wsi należy pałac zbudowany w połowie XIX wieku. Część zachodnia budowli datowana jest na wiek XVIII, skrzydło wschodnie na II połowę XIX wieku. Pałac jest budynkiem jednopiętrowym, murowanym z cegły, z dachem naczółkowym z licznymi lukarnami krytym dachówką tzw. karpiówką. Budynek został wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta z ryzalitem i wieżyczką przy elewacji wschodniej. Pałac posiada cechy neoklasycystyczne. Na frontonie ryzalitu znajduje się tarcza herbowa von Mitzlaffów. Pałac otacza park założony w połowie XIX wieku.

Wieszyno
Wieszyno - wieś typu ulicówka, położona w gminie Słupsk, wzmiankowana już w 1284 roku. Historycznie stanowiła lenno rodziny von Wpyten, von Somnitz i von Krockow. Ostatnimi włodarzami dóbr byli Hertha i Wolfram Goerne. Źródła wskazują, że w 1781 roku we wsi były dwa folwarki, młyn wodny i ponad 20 domostw. Jednym z ciekawszych obiektów zabytkowych w Wieszynie jest kościół filialny p. w. Błogosławionej Urszuli Ledóchowskiej. Wzniesiony został w XV wieku. W połowie lat 70 - tych XX wieku obiekt wyremontowano i dobudowano wschodnią część. Kościół posadowiony jest na kamiennym fundamencie, murowany z cegły, otynkowany, nakryty dwuspadowym dachem. Wieża kościoła o kształcie zbliżonym do kwadratu nakryta jest dachem czterospadowym. Jest to kościół zbudowany na planie prostokąta, jednonawowy z węższą wieżą od strony zachodniej. Nie zachowały się obiekty z dawnego wyposażenia świątyni, obecny wystrój nosi znamiona współczesnego.

Wolinia
Wolinia - wieś położona w gminie Główczyce, po raz pierwszy wzmiankowana w 1313 r. Dobra wolińskie od 1457 roku do 1888 roku należały do rodziny Puttkamerów, później przeszły w posiadanie rodu Filipa von Braunschweiga z Podola Wielkiego i pozostawały w rękach tej rodziny aż do 1945 roku. Budowę zespołu pałacowo - parkowego rozpoczęto w XV wieku, w II połowie XVIII wieku pałac został gruntownie przebudowany i uzyskał formę zbliżoną do współczesnej. Pałac składa się z budynku głównego i dwóch symetrycznie rozmieszczonych parterowych skrzydeł bocznych zwieńczonych szczytami o rokokowej dekoracji. Ogród otaczający pałac założony został na wzór francuski. Do dziś zachowało się wiele rzadkich okazów drzew, między innymi cisy i dziewięć pomników buków. Pozostały także ruiny neogotyckiego grobowca dawnych właścicieli. W sąsiedztwie pałacu zachował się zespół folwarczny z XVIII i XIX wieku.

Wysokowo
Wysokowo - wieś położona w gminie Główczyce, wzmiankowana w dokumentach historycznych w 1315 roku. Wówczas to od Waldemara von Brandenburg Casimir Svenzo otrzymał wieś jako lenno. Późniejszymi właścicielami Wykosowa do połowy XIX wieku była rodzina von Stojentinów. Ostatnimi włodarzami majątku byli potomkowie znanego pomorskiego rodu von Heynowie. Jednym z cenniejszych obiektów historycznych Wykosowa jest pałac zbudowany w 1870 roku o ciekawej bryle architektonicznej i zastosowanych materiałach budowlanych: piwnice wymurowano z ciosów granitowych, parter i poddasze z cegły, zaś górne partie murów w części dachowej posiadają konstrukcję szkieletową. Dach głównej bryły budynku ma kształt dwuspadowy, pokryty jest blachą. Do pałacu prowadzi podjazd w kształcie podkowy, od strony ogrodu znajduje się taras z klatką schodową. Wewnątrz pałacu z dawnego wystroju zachowała się oryginalna stolarka, a w niektórych pomieszczeniach sufity zdobione stiukami o motywach roślinnych. Pozostał również ozdobny piec i kominek. Pałac posadowiony był w otoczeniu parku z oryginalnym drzewostanem.

Wytowno
Wytowno - wieś położona w gminie Ustka, wzmiankowana już w XIV wieku. W XV wieku należała do rodziny von Schwave, następnie do połowy XVIII wieku pozostawała w rękach rodu von Rhamel. Według źródeł historycznych w 1784 roku we wsi znajdował się młyn wodny, dwa folwarki, karczma, kuźnia i 38 domostw. Od roku 1786, aż do końca II wojny światowej dobra znajdowały się w posiadaniu znanego na Pomorzu rodu von Bandemer. Ostatnimi panami na włościach byli Wilhelm i Rudiger von Bandemerowie. Jednym z cenniejszych zabytkowych obiektów w Wytownie jest XIV-wieczny kościół, obecnie pod wezwaniem Św. Franciszka z Asyżu. Świątynia posiada konstrukcję szachulcową, jedynie wieża i przybudówki są murowane. Nawa kościoła ma kształt prostokątny bez wyodrębnionego prezbiterium. Wieża kościoła pochodzi z XIV wieku, nawa z II połowy XVII w. Na południowej ścianie wieży znajduje się zegar. Dobudówki oraz zmiany w elewacjach wieży datowane są na 1880 rok. Na szczególną uwagę zasługuje oryginalne wyposażenie kościoła - ołtarz z II połowy XVII wieku z gotyckimi rzeźbami, ambona kompilowana z elementów barokowych i neogotyckich, epitafium Marcina Westphala z 1680 roku, empora z połowy XVIII wieku oraz przepiękny prospekt organowy z XIX wieku. Obok kościoła zachował się we wsi późnobarokowy dwór zbudowany w połowie XVIII wieku otoczony zespołem parkowym z fosą. Obiekt został wymurowany z cegły, pokryty dachem naczółkowym. Zasadnicza część dworu zbudowana została na planie prostokąta z ryzalitem środkowym od północy. Dwór przebudowano na początku XX wieku wówczas do wschodniej strony dworu dobudowano skrzydło północne, do niego zaś skrzydło wschodnie. Z zabytkowego wyposażenia zachował się jedynie kominek i malowany herb rodu Puttkamerów.

Zaleskie
Zaleskie - wieś znajdująca się w granicach gminy Kobylnica, wzmiankowana już w 1344 roku. Pierwszym jej właści-cielem był von Typhanow. Od 1461 roku do 1945 pozostawała w rękach jednej rodziny - von Below. Jedną z czołowych postaci tego rodu był major Andrzej Mikołaj Jerzy, po nim majątek odziedziczył jego syn Walter, który gospodarzył w Zaleskich do 1944 roku.

Dwór w Zaleskich pochodzi z XVIII wieku, zbudowany został jako budynek dwutraktowy, na planie prostokąta z portykiem od przodu. W XIX wieku dobudowano przybudówkę również na planie prostokąta /została ona rozebrana w 1965r./. Dwór postawiono z cegły na kamiennym fundamencie z dachem naczółkowym krytym dachówką zwaną karpiówką. Do dworu od strony północnej przylegał park z interesującymi okazami drzew i krzewów. Obok dworu w spisie ewidencji konserwatora widnieje zabytkowy kościół w Zaleskich. Jest to kościół filialny obecnie pod wezwaniem św. Stanisława. Pierwszy kościół został wzniesiony we wsi w 1590 roku. Obecny pochodzi z lat 1754 - 1757. Został wymurowany z czerwonej cegły, obecnie jest otynkowany. Zbudowano go na planie prostokąta bez wyodrębnionego prezbiterium, jako kościół jednonawowy z wieżą od strony zachodniej i zakrystią od strony południowej. Dach kościoła pokryty został dachówką karpiówką, zaś barokowy hełm wieży pokryty jest blachą. Do zabytkowego wyposażenia świątyni należy kompilowany drewniany ołtarz z XVIII-wiecznymi rzeźbami oraz empory boczne i ławki z tego samego wieku, XIX- wieczny chór wsparty na drewnianych filarach. Na południowej ścianie wieży, poniżej okrągłego zegara widnieje data "1754". Kościół od początku istnienia należał do parafii w Duninowie. Na terenie przykościelnego cmentarza znajduje się XIX-wieczny krzyż poświęcony zmarłym mieszkańcom gminy Zaleskie w latach 1325 - 1853 z inskrypcją: "Hier ruhen in Gott die Hingeschiedene der Gemeinde SALESKE, vom Jahre 1325 -1854. Friede się mit ihnen!".

Zimowiska
Zimowiska - w XIV w. wieś należała do rodziny Winterfeld, od nazwiska właściciela pochodzi najprawdopodobniej niemiecka nazwa Zimowisk Wintershagen. Od 1717 roku wieś przeszła w ręce rodu Podewilsów. W 1784 r. właścicielem majątku był podporucznik gwardii królewskiej hrabia Otto Fryderyk von Podewils, który sprzedał dobra Janowi Kratzowi. W rękach rodziny Kratzów Zimowiska pozostawały do 1859 roku, następnie do 1944 roku właścicielem dóbr była rodzina Uckermannów.

Dwór w Zimowiskach zbudowany został na początku XIX wieku w centrum wsi w stylu klasycystycznym z wykorzystaniem murów z wcześniejszego założenia. Budowla wzniesiona została z cegły na kamiennym fundamencie, na planie prostokąta, z dachem naczółkowym z wolimi oczkami, wtórnie krytym eternitem. W II połowie XIX wieku do dworu dobudowano oficynę nawiązującą do stylów historycznych neorenesansu, lecz o bardzo uproszczonej formie. Wokół dworu znajdował się park wraz ze stawem, a w bliskim sąsiedztwie XIX - wieczne budynki gospodarcze.

Żelazo
Żelazo - wieś położona w gminie Smołdzino wymieniona po raz pierwszy w 1281 roku. Od czasów nadania przez księcia Bogusława X, aż do końca II wojny światowej wieś pozostawała w rękach jednego rodu -Bandemerów. Jedną z bardziej znanych mieszkanek pałacu w Żelazie była Cordula von Bandemer, która pozostawiła po sobie wiele cennych obrazów, między innymi wykorzystany na mapie wizerunek Słowinki w stroju żałobnym. Ostatnimi właścicielami dóbr w Żelazie byli Alferd i jego syn Rudolf von Bandemerowie. Wieś przed wojną liczyła 35 gospodarstw, funkcjonowała tu duża cegielnia oraz szkoła.

Pałac w Żelazie zbudowany został w II połowie XVIII wieku, rozbudowany w XIX wieku. Starą i nowszą część pałacu łączy czworokątna wstawka ze ściętymi rogami. Fronton fasady ozdobiony został płaskorzeźbami przedstawiającymi popiersie kobiety i mężczyzny. Budynek wybudowany z cegły na kamiennym fundamencie pokryty został dachem naczółkowym. Ganek i weranda o konstrukcji żeliwnej wzniesione zostały około 1876 roku. Do dziś na kamieniu narożnym werandy widnieje napis: Rudolph i Cordula von Bandemer, 1876. Pałac posadowiony na kamiennym fundamencie wymurowany został z cegły, pokryty dachem naczółkowym /w starszej części łupkiem kamiennym, w nowszej dachówką cementową/. Na fasadzie starszej części pałacu nad wejściem znajdowała się tarcza herbowa Bandemerów, wewnątrz zachowała się częściowo oryginalna stolarka, parkiety i stiuki. Pałac otaczał założony w I połowie XIX wieku park dworski z rzadkimi okazami drzew, takimi jak: klonolistne platany i tulipanowce amerykańskie.

Żoruchowo
Żoruchowo - wieś położona w gminie Główczyce, wzmiankowana w 1493 roku. W XVIII wieku wymieniana była jako własność rodziny Bandemerów i Janitzów. W latach 1780 - 1841 właścicielem dóbr w Żoruchowie była rodzina von Janitzów, następnie przeszły one w ręce Filipa Braunschweiga, którego potomkowie gospodarzyli tu do 1945 roku. Ostatnim z rodu, który zarządzał majątkiem był Egon von Braunschweig. Znajdujący się we wsi pałac zbudowany został około 1833 roku jako budynek dwukondygnacyjny, murowany, podpiwniczony. Posadowiony został na tyłach XIX - wiecznych zabudowań folwarcznych na planie prostokąta. Wokół pałacu rozciągał się park dworski z okazałym stawem.

Źródło: Materiały pochodzą z publikacji Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku pt. "Ziemia Słupska - dzieje i kultura". Teksty: Marzenna Mazur, Henryk Soja, Paweł Belkiewicz




Gry, tapety, aplikacje, polifonia i... wszystko na komórkę kliknij tutaj>>>


Web Informer Button